Page images
PDF
EPUB

tur, frustra minae intentantur. Sic perpetuo contra se ipsam disputat diatribe, dum contra nos disputat. Deus vero solus per Spiritum suum operatur in nobis tam meritum quam praemium, utrumque autem per verbum suum externum toti mundo significat et declarat, ut annuncietur etiam apud impios et incredulos et ignaros potentia et gloria sua, et nostra impotentia atque ignominia, licet soli pii id corde percipiant teneantque fideles, ceteri vero contem

nunt.

Iam vero nimis taediosum fuerit, sin gula verba imperativa repetere, quae diatribe ex novo Testamento enumerat, semper suas sequelas annectens et causans frustranea, supervacanea, frigida, ridicula, nihil esse quae dicuntur, nisi libera sit voluntas. Usque ad multam nauseam enim iam dudum diximus, quam nihil talibus verbis efficiatur, atque si quid probetur, totum liberum arbitrium probetur. Quod aliud nihil est, quam totam diatriben subverti, ut quae liberum arbitrium tale susceperit probandum, quod nihil boni possit et serviat peccato, et probat tale, quod omnia possit, ignara et oblita sui perpetuo. Mera igitur cavilla sunt, ubi sic dicit : Ex fructibus, inquit Dominus, eorum cognoscetis eos, fructus opera dicit, ea nostra vocat, at ea nostra non sunt, si cuncta geruntur necessitate.

Obsecro te, an non nostra dicuntur quam rectissime, quae non fecimus quidem nos, recepimus vero ab aliis? Cur igitur opera non dicerentur nostra, quae donavit nobis Deus per spiritum? An Christum non dicemus nostrum, quia non fecimus eum, sed tantum accepimus? Rursus, si facimus ea, quae nostra dicuntur, ergo oculos nobis ipsi fecimus, manus nobis ipsi fecimus, et pedes nobis ipsi fecimus, nisi nostri non dicuntur oculi, manus, pedes. Imo quid habemus, quod non accepimus? ait Paulus *). Dicemusne igitur, ea vel non esse no

1) In ed. Ien. margini inscriptum est: Erasmus, *) 1. Cor. 4.

stra, vel a nobis ipsis esse facta? Iam finge, fructus nostros dici, quia nos fecimus, ubi manet gratia et spiritus? Neque enim dicit: Ex fructibus, qui ex parte modicula eorum sunt, cognoscetis eos. Haec potius sunt ridicula, supervacanea, frustranea, frigida, imo stulta et odiosa cavilla, quibus sacra verba Dei polluuntur et profanantur.

Sic luditur et illud Christi verbum in cruce: Pater, ignosce illis, quia nesciunt quid faciunt; ubi, cum exspectaretur sententia, quae liberum arbitrium astrueret, iterum ad sequelas itur, quanto iustius, inquit ), excusasset eos, quia non est illis libera voluntas, nec possunt, si velint, aliter facere. Nec tamen ista sequela probatur liberum arbitrium illud, quod nihil boni potest velle, de quo agitur, sed illud, quod omnia potest, de quo nemo agit, et omnes negant, exceptis Pelagianis. Iam cum Christus palam dicat, eos nescire, quid faciant, an non simul testatur, eos non posse velle bonum? Quomodo enim velis, quod ignoras? Ignoti certe nulla cupido. Quid potest robustius contra liberum arbitrium dici, quam ipsum adeo esse nihili, ut non modo non velit bonum, sed nec sciat quidem, quantum faciat mali, et quid sit bonum? An est hic obscuritas in ullo verbo: Nesciunt quid faciunt? Quid reliquum est in Scripturis, quod non queat autore diatribe liberum arbitrium affirmare, quando hoc clarissimum et adversantissimum verbum Christi illi affirmat? Eadem facilitate dicat aliquis, etiam illo affirmari liberum arbitrium: Terra autem erat inanis et vacua, aut illo: Requievit Deus die septimo, aut simili. Tum vere Scripturae ambiguae et obscurae erunt, imo simul omnia et nihil erunt. Verum sic audere et tractare divina verba arguit animum, qui sit insignis contemptor Dei et hominum, qui prorsus nullam mereatur patientiam.

Et illud Iohan. 1: Dedit eis potestatem filios Dei fieri, sic accipit ): Quomodo datur illis pote

1) In ed. Ien. margini inscriptum est: Erasmus.

stas, ut filii Dei fiant, si nostrae voluntatis nulla libertas est? Et hic locus est malleus adversus liberum arbitrium, qualis est ferme totus Iohannes Evangelista, tamen adducitur pro libero arbitrio. Videamus, quaeso, Iohannes non loquitur de ullo opere hominis, neque magno, neque parvo, sed de ipsa innovatione et transmutatione hominis veteris, qui filius diaboli est, in novum hominem, qui filius Dei est. Hic homo mere passive (ut dicitur) sese habet, nec facit quippiam, sed fit totus. De fieri enim loquitur Iohannes, fieri filios Dei dicit, potestate divinitus nobis donata, non vi liberi arbitrii nobis insita.

At nostra diatribe hinc ducit, liberum arbitrium tantum valere, ut filios Dei faciat, aut definire ́parata est, ridiculum et frigidum esse verbum Iohannis. Quis vero unquam sic extulit liberum arbitrium, ut ei vim faciendi filios Dei tribuerit, praesertim tale, quod non potest velle bonum, quale diatribe assumpsit? Sed transeat haec cum reliquis sequelis, toties repetitis, quibus nihil probatur, si quid probatur, quam id, quod diatribe negat, nempe liberum arbitrium omnia posse. Iohannes hoc vult, veniente Christo in mundum per Evangelium, quo offertur gratia, non autem exigitur opus, copiam fieri cunctis hominibus, magnificam sane, ut filii Dei sint, si credere velint. Ceterum hoc velle, hoc credere, in nomine eius, sicut liberum arbitrium nunquam novit nec cogitavit de eo antea, ita multo minus potest suis viribus. Quomodo enim ratio cogitaret, necessariam esse fidem in Iesum, filium Dei et hominis, cum nec hodie capiat aut credere possit, etiamsi tota creatura clamaret, esse aliquam personam, quae simul Deus et homo sit? Sed magis offenditur tali sermone, ut Paulus dicit 1. Corinth. 1, tantum abest, ut credere aut velit aut possit.

Igitur Iohannes divitias regni Dei per Evangelium mundo oblatas, non autem virtutes liberi arbitrii praedicat, simul significans, quam pauci sint, qui acceptent, repugnante scilicet libero arbitrio,

cuius vis nulla est alia, quam ut regnante super ipsum Satana etiam gratiam et spiritum, qui legem impleat, respuat. Adeo pulchre valet conatus et studium eius ad legem implendam. Sed infra latius dicemus, quale fulmen sit hic locus Iohannis adversus liberum arbitrium. Non tamen movet me parum, quod loci tam clari, tam potentes contra liberum arbitrium, adducantur pro libero arbitrio a diatribe, cuius tanta est hebetudo, ut nihil prorsus inter promissionis et legis verba discernat, quae cum per legis verba ineptissime liberum arbitrium statuat, tum longe absurdissime per promissionis verba confirmet. Sed solvitur haec absurditas facile, si consideretur, quam alieno animo et contemptore diatribe disputet, ad quam nihil attinet, gratia stet vel ruat, liberum arbitrium iaceat vel sedeat, tantum, ut inanibus verbis in odium causae serviatur tyrannis.

Post haec 1) venitur et ad Paulum, liberi arbitrii hostem pervicacissimum, cogiturque et is liberum arbitrium statuere Roma. 2: An divitias bonitatis et patientiae et longanimitatis eius contemnis? An ignoras, quod benignitas eius te ad poenitentiam adducit? Quomodo, inquit, imputatur contemptus praecepti, ubi non est libera voluntas? Quomodo Deus invitat ad poenitentiam, qui autor est impoenitentiae? Quomodo iusta est damnatio, ubi iudex cogit ad maleficium?

Respondeo: De istis quaestionibus viderit diatribe. Quid ad nos? Ipsa enim dixit opinione probabili, liberum arbitrium non posse velle bonum cogique necessario in servitutem peccati. Quomodo igitur imputatur ei contemptus praecepti, si non potest velle bonum nec est ibi libertas, sed servitus peccati necessaria. Quomodo invitat Deus ad poenitentiam, qui autor est, quo minus poeniteat, dum deserit vel non confert gratiam ei, qui se solo non potest bonum velle? Quomodo est iusta dam

1) In ed. len. hic margini inscriptum est: Erasmus.

[ocr errors]

natio, ubi iudex subtracto auxilio cogit impium 1) relinqui in maleficio, cum sua virtute non possit aliud? Omnia recidunt in caput diatribes, aut si quid probant (ut dixi), probant liberum arbitrium omnia posse, quod tamen negatum est ab ipsa et ab omnibus. Sequelae illae rationis vexant diatriben per omnia dicta Scripturae, quod ridiculum et frigidum videatur invadere, et exigere tam vehementibus verbis, ubi non adest, qui praestare queat, cum Apostolus id agat, scilicet per minas illas perducere impios et superbos ad cognitionem sui et impotentiae suae, ut humiliatos cognitione peccati paret ad gratiam.

Et quid opus est, omnia singulatim recensere, quae ex Paulo adducuntur, cum nihil nisi imperativa vel coniunctiva verba colligat, vel talia, quibus Paulus Christianos exhortatur ad fructus fidei? Diatribe vero suis sequelis adiectis virtutem liberi arbitrii talem tantamque concipit, quae sine gratia omnia possit, quae Paulus exhortator praescribit. Christiani vero non libero arbitrio, sed spiritu Dei aguntur, Ro. 8. Agi vero non est agere, sed rapi, quemadmodum serra aut securis a fabro agitur. Et hic ne quis dubitet, Lutherum tam absurda dicere, verba eius recitat diatribe, quae sane agnosco, fateor enim articulum illum Viglephi (omnia necessitate fieri 2)) esse falso damnatum Constantiensi Conciliabulo, seu coniuratione potius et seditione. Quin ipsa 3) diatribe eundem mecum defendit, dum asserit liberum arbitrium suis viribus nihil boni velle posse, necessarioque servire peccato, licet inter probandum omnino contrarium statuat.

Haec satis sint adversus priorem partem diatribes, qua liberum arbitrium statuere conata est. Posteriorem nunc videamus, qua confutantur nostra,

1) In ed. 1526: impio. 2) In ed. Ien. hic addita leguntur haec: id est, immutabili voluntate Dei et nostram non cogi quidem, sed impossibilem esse ad bonum ex se ipsa). 3) In ed. Ien.: Quin et ipsa.

Lutheri opp. V. A. ad ref. hist. i. p. Vol. VII.

16

« PreviousContinue »