Page images
PDF
EPUB

pretari? Denique pactum nostrum est, non autoritate alicuius Doctoris, sed solius Scripturae nos velle confligere. Quos igitur Origenes? quos Hieronymos diatribe nobis oblita pacti obiicit? cum inter ecclesiasticos scriptores nulli fere sint, qui ineptius et absurdius divinas literas tractarint, quam Origenes et Hieronymus,

Et, ut uno verbo dicam, illuc redit licentia ista interpretandi, ut nova et inaudita Grammatica omnia confundantur, ut, cum Deus dicit: Ego indurabo cor Pharaonis, mutatis personis sic accipias, Pharao indurat sese mea lenitate; Deus indurat cor nostrum, id est, nos ipsi induramus nos, Deo poenas differente; Tu, Domine, errare nos fecisti, id est, nos errare fecimus nos ipsos, te non castigante. Ita Deum misereri iam non significat donare gratiam, aut exhibere misericordiam, remittere peccatum, iustificare, aut a malis liberare, sed contra significat inferre malum et castigare.

Istis tropis tandem id efficietur, ut dicas, Deum fuisse misertum filiis Israel, dum illos in Assyriam et Babylonem transtulit, ibi enim castigavit peccatores, ibi per afflictiones ad poenitentiam invitavit; rursus cum reduxit eos et liberavit, tum non fuit misertus, sed induravit, hoc est, lenitate sua et misericordia occasionem dedit, ut indurarentur. Sic quod Christum Salvatorem misit in mundum, non dicetur esse misericordia Dei, sed induratio, quod hac misericordia occasionem dedit hominibus sese indurandi. Quod vero Ierusalem vastavit et Iudaeos. perdidit in hunc usque diem, ibi miseretur eorum, quia castigat peccantes et ad poenitentiam invitat. Quod Sanctos in coelum vehet in die iudicii, non faciet miserendo, sed indurando, quia bonitate sua occasionem dabit abutendi, quod impios vero trudet ad inferos, ibi miserebitur, quia castigat peccatores. Obsecro, quis unquam istas misericordias et iras Dei audivit?

Esto sane, quod boni tum lenitate tum severitate Dei meliores fiant, tamen cum simul de bonis et malis loquimur, facient isti tropi ex misericordia

Dei iram, et ex ira misericordiam, penitus perverso loquendi usu, dum hoc vocant iram, cum Deus benefacit, et misericordiam, dum affligit. Quod si tum dicendus est Deus indurare, cum benefacit et tolerat, misereri vero, cum affligit et castigat, cur magis Pharaonem dicitur indurasse, quam filios Israel, aut etiam totum mundum? An non benefecit filiis Israel? non benefacit toti mundo? non tolerat malos? non pluit super bonos et malos? Cur magis dicitur misertus filiis Israel quam Pharaoni? non afflixit filios Israel in Aegypto et deserto? Esto, quod alii abutantur, alii recte utantur Dei bonitate et ira. Tu tamen hoc definis: Indurare esse id, quod indulgere malis lenitate et bonitate, misereri vero esse non indulgere, sed visitare et corripere. Igitur quantum ad Deum attinet, ipse perpetua bonitate nihil aliud facit, quam quod indurat, perpetua correptione nihil aliud facit, quam quod

miseretur.

an

Verum hoc longe pulcherrimum: Indurare dicitur Deus, cum peccatoribus indulget lenitate, misereri vero, cum visitat et affligit ad poenitentiam invitans severitate. Quid, rogo, omisit Deus in affligendo, castigando, vocando Pharaone ad poenitentiam? Non numerantur illic decem plagae? Si tua definitio stat, quod misereri sit peccatorem statim castigare et vocare, Pharaoni certe misertus fuit Deus. Cur ergo Deus non dicit, Ego miserebor Pharaonis, sed dicit, Ego indurabo cor Pharaonis? In eo ipso enim, quod miseretur eius, id est, ut tu dicis, affligit et castigat, dicit, Indurabo eum, id est, ut tu dicis, benefaciam et tolerabo eum. Quid monstrosius audiri possit? Ubi nunc sunt tropi tui? ubi Origenes? ubi Hieronymus? ubi probatissimi Doctores, quibus unus homo Lutherus temere contradicit? Sed sic loqui cogit imprudentia carnis, dum in verbis Dei ludit, nec credit esse seria.

Evincit igitur textus ipse Mosi irrefragabiliter, ropos illos esse fictos et nihili hoc loco, longeque aliud et maius quiddam ultra beneficentiam et afflictionem et castigationem significari illis verbis:

Ego indurabo cor Pharaonis, cum negare nequeamus, utrumque fuisse in Pharaone summo studio et cura tentatum. Quae enim ira et castigatio instantior, quam dum tot signis, tot plagis percutitur, ut talia non fuisse unquam etiam ipse Moses testetur? Denique ipse Pharao non semel velut resipiscens illis movetur, sed non permovetur nec perseverat. Quae etiam lenitas et beneficentia largior, dum tam facile tollit plagas, ac toties remittit peccatum, toties reducit bona, toties aufert mala? Utraque tamen nihil faciunt, adhuc dicit: Indurabo cor Pharaonis. Vides igitur, etiamsi tua induratio et misericordia (id est, glossae et tropi tui) concedantur in summo gradu et usu et exemplo, quales in Pharaone est cernere, adhuc stat induratio, et aliam esse necesse est, de qua Moses dicit, et aliam quam tu somnias.

et

Sed quando cum fictoribus et larvis pugnamus, larvemur et nos, fingamusque per impossibile, tropum, quem diatribe somniat, valere hoc loco, visuri quomodo elabatur, ne affirmare cogatur, solius Dei voluntate, nostra vero necessitate omnia fieri, quomodo excuset Deum, ne ipse sit autor et culpa nostrae indurationis. Si verum est, quod tunc indurare dicitur, Deus, cum lenitate sua tolerat, nec statim punit, utrumqne adhuc perstat. Primum, quod nihilo minus homo necessario servit peccato, nam ubi concessum fuerit, liberum arbitrium non posse velle quicquam boni (quale suscepit diatribe), lenitate tolerantis Dei nihilo melius fit, sed necessario peius, nisi addatur ei spiritus Deo miserente, quare adhuc necessitate nostra fiunt omnia.

Alterum, quod aeque Deus crudelis esse videtur tolerando per lenitatem, atque a nobis praedicari putatur, quod indurat volendo voluntate illa imperscrutabili. Nam cum videat liberum arbitrium non posse velle bonum, fierique peius lenitate tolerantis, hac ipsa lenitate crudelissimus ac delectari videtur nostris malis, cum possit iis mederi, si vellet, possetque non tolerare, si vellet, imo nisi vellet, tolerare non posset; quis eum coget invitum? Stante

ergo illa voluntate, sine qua nihil fit, et dato, quod liberum arbitrium nihil boni potest velle, frustra dicitur, quicquid dicitur pro excusando Deo et accusando libero arbitrio. Semper enim dicit liberum arbitrium: Ego non possum, et Deus non vult, quid faciam? Misereatur sane me affligendo, nihil inde promoveo, sed deterior fiam necesse est, nisi spiritum donet. Sed hunc non donat, donaret autem, si vellet, velle igitur eum non dare certum est.

Nec similitudines allatae quicquam faciunt ad rem, ubi dicitur: Sicut eodem sole limus durescit et cera liquescit, et ex eodem imbre terra culta fructum, terra inculta spinas profert, ita eadem lenitate Dei alii indurantur, alii convertuntur.

Non enim liberum arbitrium in duo diversa ingenia dividimus, ut aliud sit velut limus, aliud cera, aut aliud terra culta, aliud inculta terra, sed de uno in omnibus hominibus aequaliter impotente loquimur, quod non nisi limus, non nisi terra inculta est, ut quod non possit velle bonum 1). Ideo sicut limus semper fit durior et terra inculta spinosior, ita liberum arbitrium semper fit peius, tam lenitate solis indurante, quam tempestate pluviae liquefaciente. Si est igitur unius definitionis eiusdemque impotentiae liberum arbitrium in omnibus hominibus, nulla potest ratio reddi, cur unum perveniat ad gratiam et alterum non perveniat, si nihil aliud praedicetur, quam lenitas tolerantis et castigatio miserentis Dei. Positum est enim liberum arbitrium in omnibus hominibus aequali definitione, nihil posse velle boni. Tum nec Deus quemquam eligit 2), nec electionis ullus locus relinquitur, sed sola libertas arbitrii, lenitatem et iram acceptans vel refutans. Spoliatus vero Deus virtute et sapientia eligendi, quid erit nisi idolum Fortunae, cuius numine omnia temere

1) In ed. Jen. hic interserta leguntur haec: Neque Paulus dicit, quod Deus fictor faciat aliud vas in honorem, aliud in ignominiam ex diverso luto, sed ex eodem (inquit) luto facit etc. 2) In ed. 1525 et ed. Ien.: eliget.

fiunt? Et tandem eo venietur, ut homines salvi fiant et damnentur ignorante Deo, ut qui non discreverit certa electione salvandos et damnandos, sed oblata omnibus generali lenitate tolerante et indurante, tum misericordia corripiente et puniente hominibus reliquerit, utri velint salvi fieri aut damnari, ipse interim forte ad convivium Aethiopum profectus, ut Homerus dicit.

Talem Deum nobis et Aristoteles pingit, qui dormiat scilicet et sinat sua bonitate et correptione uti et abuti quoslibet. Nec ratio aliter de ipso potest iudicare, quam hic diatribe facit. Sicut enim ipsa stertit et contemnit res divinas, sic iudicat et de Deo, quasi stertat, et omissa eligendi, discernendi, inspirandi sapientia, voluntate et praesentia hominibus mandarit negotiosum istud et molestum opus, lenitatem et iram suam acceptandi et refutandi. Huc venitur, dum ratione humana Deum metiri et excusare volumus, dum secreta maiestatis non reveremur, sed penetramus scrutantes, ut oppressi gloria pro una excusatione mille blasphemias evomamus, nec nostri interim memores, sed simul et contra Deum et nos garrientes velut insani, dum magna sapientia pro Deo et pro nobis dicere volumus. Nam hic vides, quid ex Deo faciat iste tropus et glossa diatribes, deinde quam bene sibi constet, quae antea liberum arbitrium in omnibus hominibus una definitione fecit aequale et simile, nunc inter disputandum, propriae definitionis oblita, aliud facit cultum, aliud incultum, ex diversitate operum et morum et hominum diversa faciens arbitria libera, aliud quod bonum faciat, aliud quod non faciat, atque id suis viribus ante gratiam, quibus viribus ipsum nihil posse velle boni ante definierat. Ita fit, dum soli voluntati Dei non permittimus indurandi et miserendi et omnia faciendi voluntatem et potentiam, ipsi libero arbitrio omnia posse tribuamus sine gratia, quod tamen negavimus quicquam boni posse sine gratia.

Nihil igitur huc valet similitudo solis et imbris, rectius Christianus ea similitudine utetur, ut

« PreviousContinue »