Page images
PDF
EPUB

M. D. XXXIII. 8o, et anno 1531 in lucem prodiit editio, quae adhuc in bibliothecis asservatur et hanc prae se fert inscriptionem:

Exemplum Theologiae | et Doctrinae | Papistice. | Hanc olim pulchram veteres dixere figuram. Wittenbergae DMXXXI (sic). In fine: Impressum Wittenbergae per Nicolaum Schirlentz. 4. (Panzer IX, 90. Schütze III, 328).

Nos textum reddidimus secundum hanc editionem, quae nobis ex bibliotheca Scheurliana Norimbergensi praesto erat. In germanicam linguam translatum invenitur hoc scriptum in Walchii edit. opp. Luth. Tom. XIX, p. 808 (coll. introd. in T. XIX p. 73).

Exemplum theologiae et doctrinae papisticae.

Hanc olim pulchram veteres dixere figuram.
Praefatio

D. Martini Lutheri1).

Non est ulli vere Christiano dubium, quod omnia pertineant ad gloriam Christi illustrandam, quaecunque dicuntur aut scribuntur ad ignominiam et destructionem abominationis istius et tyrannidis papisticae, Cum enim ipsa devastarit et conculcarit regnum Dei et Christi, nihil) sanctius, nihil honorificentius, nihil divinius fecerimus, quam si vastatricem illam salutis nostrae et profanatricem gloriae Dei rursus vastaverimus et conculcaverimus, quantum possumus, iuxta illud Apoc. 18: Reddite illi, sicut ipsa reddidit vobis, et duplicate illi duplicia secundum opera eius, in poculo, quo miscuit vobis, miscete illi duplum. Quantum glorificavit se et in deliciis fuit, tantum date illi tormentum et luctum.

1) In ed. Ien. legitur: D. Martinus Lntherus Pio Lectori. 2) Ibid.: nihil utilius, nihil sanctius, nihil, quod Deo magis placeat, fecerimus.

Loquitur enim de tyrannide abominationis papalis, et longe aliter loquitur, quam ii, qui contendunt, non esse perpetuo in Papatum invehendum. Dicit enim: Duplicate illi, reddite ei duplum etc. volens scilicet hac exhortatione sedulos nos facere et assiduos in torquenda et vastanda abominatione ista.

Cum autem et ego sim unus de Antipapis, revelatione divina ad hoc vocatus, ut dissipem, perdam et destruam regnum illud maledictionis, cupide et libenter eo fungor officio, sicut hactenus feci. Ideo statui hune Sermonem, seu portentum potius, in publicum edere, et in faciem sistere impudentibus illis frontibus et inverecundis faciebus Papistarum. Qui cum totam ecclesiam eiusmodi portentis repleverint sintque eius abominationis palam convicti, tamen adeo sunt durae cervicis et impoenitentis cordis, ut ea non modo nolint agnoscere, confiteri et emendare, sed studeant etiam occultare et tegere, deinde se ipsos ornare et colere, donec (uti sperant) adepti veterem et pristinam speciem sanctimoniae rursus eadem monstra per ecclesiam erigant et statuant.

Cogemus itaque eos videre sua monstra, revelabimusque turpitudines et pudenda eorum, et ut Propheta dicit: Proiiciemus in facies eorum stercus solennitatum ipsorum, ut tam huius quam posteri seculi homines videant, et perpetuo meminerint huius purpuratae meretricis et, cum viderint, perfecto odio oderint, et coniunctis studiis abominandas fornicationes eius detestentur ac persequantur.

Est autem hic sermo a quodam magni nominis Dominicastro in coenobio quodam huius regionis miserrimis illis puellis, quas Nonnas vocamus, non multo ante hos dies praedicatus ad commendandum Nonnarum institutum et usque ad miraculum a cunctis laudatus, denique certatim ab omnibus velut sacerrimus thesaurus tantum non adoratus et inter sacras reliquias reconditus, licet sit frustillatim, ut apparet, ex ore dicentis excerptus. In quo videre licet papisticae theologiae insigne exemplum,

et

hic vere1) unus est florum Rosarii illius tam celebrati apud illos.

Expedit insuper omnibus, praesertim adolescentibus et puellis, nosse et meminisse, quales Doctores et magistros sub Papatu habuerimus, et quali doctrinae genere oppressi fuerimus, ut per antithesin seu oppositorum comparationem clarius intelligamus divitias et magnitudinem gratiae Dei, qua nos respexit denuo miserrimos, et illuminavit verbo suo sancto et puro cum omni abundantia benedictionis suae coelestis; simul ut in posterum cautiores reddantur ad vitanda monstra tantae abominationis. Deus det, ut tantum crescat odium nostrum et nausea in istam abominationem, quantum crescere debet gratitudo nostra et amor erga divinam hanc misericordiam in Christo nobis donatam. Cui sit laus et gloria in omnia secula, Amen.

Sermo eximii Magistri nostri I. R. Provincialis ordinis Praedicatorum, in quo, pie Lector, insigne exemplum impiae et blasphemae in Deum et Christum doctrinae papisticae cernis 2).

Thema.

Offerentura) Regi2) virgines*) post eam **).

Glossa magistralis super illud Proverbiorum 3: Honora Deum de tua substantia, dicit: Bene1) offert, qui de suis bene acquisitis bonis, melius, qui de suis bonis operibus, optime, qui se ipsum Deo offert.

1) In ed. Ien. deest: vere. 2) Haec inscriptio repetita est ex ed. Ien. Opp. Luth., in ed. orig. tantummodo legitur: Incipit sermo Magistri Nostri I. R. Provincialis Ord. Predicatorum. a) Id est, rapiantur a Christo et fide abnegata trudantur in monasteria 3) sub iugum traditionum et operum. 3) Ibid.: in Monasteriis. 2) In ed. Jen. Offerantur Regi. *) i. e. Nonnae. **) i. e. Mariam et Christum. b) Quia baptisari et credere in Christum est nihil ad ista sacrificia.

Tria enim sunt bona secundum Aristotelem a) septimo Politicorum, scilicet, temporalia, corporalia, et spiritualia.

Magnum est, Deo offerre temporalia pro structura ecclesiae etc., nam per hocь) sperat quis c) consequi remissionem peccatorum suorum.

Sed maius, qui offert Deo animam per liberum arbitrium d) et propriam voluntatem, sicut facit Religiosus e), qui per hoc consequitur plenariam remissionem, quasi susciperet Baptismum f). Et corpus (scilicet offert g) per virginitatis maximum donum et clinodium, et praesertim h) cum illa oblatio fit in iuventute.

Ut quis nedum arborem, sed etiam fructum Deo dat per votum religionis, quod votum excedit omne genus martyriii), omnek) votum peregrinationis, etiam terrae sanctae, et omnem poenitentiam.

Et quia praesens puella exemplo 1) beatae virginis (quae primo virginitatis votum emisit) spernens m) regnum mundi et omnem ornatum seculi offert se anima et corpore aeternaliter vivere Deo, imo id quod est Deo gratissimum, virginitatem,

a) Aristoteles hic accipitur pro Magistris nostris eximiis in Papatu, qui istam distinctionem invenerunt, quia Aristoteles valde 4) novit, quid sint bona spiritualia. 4) In ed. Ien.: optime. b) Per hoc. i. e. non per Christum neque per fidem, sed per negatum Christum et blasphematum. c) Quis. i. e. Papista. d) Gratia non est opus, sufficit liberum arbitrium. e) Religiosus i. e. adversarius Christi et sacrilegus fidei corruptor. f) En gloriosos Anabaptistas, vides, ut Baptismo, imo Christo ipsi, sua portenta aequent sacrilegi et blasphemi. g) Fortes plane viri, qui non accipiunt a Deo, sed dant de sua plenitudine tam grandia. h) Scilicet, cum est castitas maxime periculosa, imo impossibilis. i) Etiam Christi et omnium Sanctorum, ut sic soli Religiosi sint Sancti Sanctorum. k) Etiam omne quod dicitur Deus, aut quod colitur. 1) Quia fuit Monialis, et Ioseph fuit eius Abbatissa, et diversorium fuit eius monasterium, et asinus fuit eius confessor et praedicator, et praesepe fuit chorus, panni fuerunt cappa, et reliqua de eadem lectione. m) Sicut patet in Religiosis, etiam regum opibus et luxu superbientibus.

nam a) Deus specialiter virgines b) sibi eligit hic et in futuro. Status virginum hic est excellentissimus c), quem Christus et beata Virgo tenuerunt, laudabilissimus, quia maior d) victoria et duriora certamina, utilissimus, quia consequitur fructum centesimum.

Et honorature) in coelo angelica societate, gaudiif) singularitate, Christi conformitate; sequuntur enim virgines agnum quocunque ierit, non est enim ponderatio continentis animae, Eccles. 26: Omne aurum in comparatione eius arena est exigua.

Ideo virgo debet cogitare g) quae sunt Dei, 1. Corinth. 7, quae sunt sancta, pudica, omnes cogitationes, locutiones etc. offerre Deo, ut sit immaculata et sancta corpore, et anima munda, ut Christus, cui desponsata est, possit dicere: Tota pulchra es, amica mea. Si est magnum violare templum materiale, multo plus est violare templum spirituale, templum Dei sanctum est, quod estis Vosh).

Duplex est color vestimenti, albus significat mundiciami), niger humilitatem. Ambulabunt mecum in albis, quoniam digni sunt. Vide, ut vestimenta tua sint omni tempore candidak ).

Vestis non facit Religiosum, nec nomen, sed mores. Summa, Religiosus est angelus 1) terrestris.

a) Ut patet 10. libro Physicorum, et Aesopi libro 5. b) Apostolos non sic elegit specialiter. c) Superlativum exponendo tam negative quam affirmative, ut Apostolorum status parvus esse intelligatur. d) Etiam maior quam fidei victoria, quae diabolum et mortem vicit, ut sic fides longe sit vilior, quam castitas. e) Quia ceteri Sancti non sociantur angelis, sed diabolis, quia non sunt conformes Christi, sicut virgines. f) Haec mira gaudiositas vocatur alias praemium Aureolae 1). 1) In ed. orig.: Aurealae. g) Cogitare quae sunt Dei, exponit non de verbo Dei, sed de cogitationibus castitatis. Illis enim sancti fiunt et immaculati, etiam sine fide et Christo. h) Vos, scilicet Monachi et Nonnae soli. i) Mundiciam non fidei Christianae, sed votivae castitatis. k) Candida propter mundiciam, et nigra tamen simul propter humilitatem, ut

« PreviousContinue »