Page images
PDF
EPUB

suo et ex consitu sive collocatione sua. Etenim massæ majores, hoc est, corpora connaturalia, quæ congregantur in tali quanto, quod habeat analogiam ad summam universi, induunt virtutes cosmicas, quæ in portionibus suis nullatenus reperiuntur. Nam oceanus, qui est aquarum congregatio maxima, fluit et refluit; at stagna et lacus, minime. Similiter universa terra pendet, portio terræ cadit. Collocatio autem entis plurimi ad omnia momenti est et in portionibus majoribus et minoribus, propter contigua et adjacentia, vel amica vel inimica. At multo majorem etiam evenire necesse est actionum diversitatem inter ignem astrorum et nostrum, quia non tantum in quanto et collocatione, sed etiam in substantia, aliquatenus varietur. Ignis enim astrorum purus, integer, et nativus; at ignis noster degener, qui tanquam Vulcanus in terram dejectus ex casu claudicat. Si quis enim advertat, habemus ignem apud nos extra locum suum, trepidum, contrariis circumfusum, indigum, et stipem alimenti, ut conservetur, emendicantem, et fugientem. At in cœlo existit ignis vere locatus, ab impetu alicujus contrarii disjunctus, constans ex se, et similibus conservatus, et proprias operationes libere et absque molestia peragens. Itaque nihil opus fuit Patritio, ut formam flammæ pyramidalem, qualis apud nos invenitur, salvaret, comminisci superiorem partum astri, quæ versus æthera vertitur, posse esse pyramidalem, licet inferior pars, quæ a nobis conspicitur, sit globosa. Nam pyramis illa flammæ per accidens est ex coactione et constrictione aëris, siquidem flamma circa fomitem suum plenior, ab inimicitia aëris sensim constringitur et effingitur in formam pyramidis. Itaque in flamma, basis flammæ lata est, vertex acutus; in fumo, contra, inferius acutum, vertex latus, et tanquam pyramis inversa; quia aër fumum recipit, flammam comprimit. Quare consentaneum est flammam apud nos esse pyramidalem, in cœlo globosam. Similiter et flamma apud nos corpus momentaneum est, in æthere permanens et durabilis. Attamen et apud nos flamma et ipsa manere possit in forma sua et subsistere, nisi a circumfusis perderetur, quod manifestissimum est in flammis majoribus. Omnis enim portio flammæ, in medio flammæ sita, et flamma undique circumdata, non perit, sed eadem numero manet inextincta, et cœlum rapide petens; at in lateribus laboratur atque abinde orditur extinctio. Cujus rei modus (flammæ interioris scilicet permanentia in figura globosa, et flammæ exterioris vanescentia et pyramis) in flammis bicoloribus experimento demonstrari possit. Quin etiam de ipso ardore flammæ inter cœlestem et nostram plurimum variari potest. Nam flamma cœlestis libenter et placide explicatur, tanquam in suo, at nostra tanquam in alieno compingitur et ardet et furit. Omnis etiam ignis constipatus, et incarceratus, fit ardentior. Enimvero et radii flammæ cœlestis postquam ad corpora densiora et magis obstinata pervenerint, et ipsi lenitatem suam deponunt, et fiunt magis adurentes. Itaque non debuit Aristoteles conflagrationem Heracliti orbi suo metuere, licet astra veros ignes statuisset. Poterit igitur ista quæstio recipi secundum hanc explicationem. Sequitur altera quæstio, An astra alantur atque etiam an augeantur,

minuantur, generentur, exstinguantur? Atque certe ex veteribus aliquis observatione quadam plebeia ali astra putavit, instar ignis, atque aquas et oceanum et humiditatem terræ depascere, atque ex vaporibus et halitibus reparari. Quæ certe opinio non videtur digna esse, ut quæstioni materiam subministret. Nam et vapores hujusmodi longe citra astrorum altitudines deficiunt. Neque illorum tanta est copia, ut et aquis et terræ per pluvias et rores reparandis, atque insuper tot et tantis globis cœlestibus reficiendis sufficere ullo modo queant; præsertim cum manifestum sit terram et oceanum humore evidenter per multa jam secula non decrescere, ut tantundem reponi videatur, quantum exsorbetur. Neque etiam ratio alimenti astris tanquam igni nostro competit. Ubi enim aliquid deperit et decedit, ibi etiam reponitur quippiam et assimilatur. Quod genus assimilationis ex tartarismis est, et ex contrariorum aut dissimilium circumfusione ortum ducit. At in astrorum mole similari et interiore nil tale evenit non magis, quam in visceribus terræ, quæ nec ipsa aluntur, sed substantiam suam servant secundum identitatem, non secundum assimilationem. Attamen de extimis oris corporum sidereorum recte datur quæstio, Utrum ea uno eodemque tenore maneant, aut æthera circumfusum deprædentur, atque etiam inficiant? Quare eo sensu de alimoniis astrorum etiam quæri poterit. De augmentis vero et diminutionibus astrorum in toto suo, recte adjungitur quæstio; licet rara admodum fuerint phænomena, quæ illi dubitationi occasionem præbere possint. Primo enim exemplum nullum, neque simile aliquid inter ea, quæ apud nos reperiuntur, huic quæstioni patrocinantur; cum globus noster terræ et aquarum non videatur suscipere, secundum totum suum, augmentationem aut diminutionem evidentem aut insignem; sed molem suam et quantum suum servare. stellæ apparent ad aspectum nostrum interdum majore, interdum minore corpore. Verum est, sed illa majoritas et minoritas stellæ vel ad longinquitatem et ad vicinitatem refertur, ut in apogæis et perigæis planetarum, vel ad constitutionem medii. Quæ vero fit ex constitutione medii facile dignoscitur, quod non alicui certæ stellæ, sed omnibus ex æquo apparentiam mutet, ut fit noctibus hiemalibus, gelu intensiore, quando stellæ auctæ videntur magnitudine, quia vapores et parcius surgunt et fortius exprimuntur, et universum corpus aëris nonnihil condensatur, et vergit ad aqueum sive crystallinum, quod species exhibet majores. Quod si forte fuerit aliqua particularis interpositio vaporum inter aspectum nostrum et astrum certum, quæ speciem astri ampliet, (quod in sole et luna frequenter et manifesto fit, et in reliquis accidere potest,) ea apparentia nec ipsa fallere potest, quia mutatio illa magnitudinis non durat, neque sequitur astrum, nec cum corpore ejus movetur, verum astrum ab ea cito liberatur, et solitam recuperat speciem. Veruntamen quamvis ista ita se habeant, tamen cum et olim temporibus priscis, atque etiam ætate nostra, celebri et magno spectaculo magna novatio facta fuerit in stella Veneris et magnitudine et colore, atque etiam figura; cumque mutatio, quæ astrum aliquod certum perpetuo et constanter sequitur, et cum corpore ejus cir

At

tanquam spicula stellarum cognitarum; et nova jam censa sunt plebecolæ cœlestis capita a Galilæo non solum in illa turma, quæ galaxiæ nomine insignitur, verum etiam inter stationes ipsas et ordines planetarum. Stellæ autem invisibiles fiunt aut propter corporis parvitatem, aut propter opacitatem, (nam tenuitatis nomen non admodum approbamus, cum flamma pura sit corpus eximiæ tenuitatis,) aut propter elongationem et distantiam. De auctario autem numeri astrorum per generationem stellarum novarum, quæstionem, ut prius, ad locum de cometis rejicimus. Quod vero ad magnitudinem astrorum attinet, ea, quæ est secundum apparentiam, magnitudo pertinet ad phænomena, vera autem ad inquisitionem philosophicam, solo illo contenta problemate duodecimo: Quæ sit vera magnitudo cujusque astri, vel mensurata, vel saltem collata? Facilius enim est inventu et demonstratu, globum lunæ esse globo terræ minorem, quam globum lunæ in ambitu tot millia passuum continere. Itaque tentandum et contendendum, ut exactæ magnitudines inveniantur; illæ si minus haberi possint, utendum comparatis. Capiuntur autem atque concluduntur magnitudines veræ vel ab eclipsibus et umbris vel ab extensionibus tam luminis quam aliarum virtutum, quas corpora quæque pro ratione magnitudinis longius aut propius ejaculantur et diffundunt; vel postremo per symmetriam universi, quæ portiones corporum connaturalium ex necessitate quadam temperat et terminat. Minime vero standum iis, quæ ab astronomis de veris magnitudinibus astrorum tradita sunt (licet videatur esse res magnæ et accuratæ subtilitatis) satis licenter et incaute; sed exquirendæ (si quæ se ostendunt) probationes magis fidæ et sinceræ. Magnitudo vero et distantia astrorum se invicem indicant ex rationibus opticis ; quæ tamen et ipsæ excuti debent. Ista autem de vera magnitudine astrorum quæstio numero duodecima est. Sequitur quæstio altera de figura, An astra

cumvolvi cernitur, necessario statui debeat in astro ipso, et non in medio; cumque ex observationum neglectu multa, quæ in cœlo fiunt conspicua, prætereantur et nobis pereant; istam partem quæstionis nonæ recte admitti censemus. Ejusdem generis est altera pars quæstionis, Utrum astra per longos seculorum circuitus nascantur et dissipentur? nisi quod major suppetat phænomenorum ubertas, quæ hanc quæstionem provocat, quam illam de augmentis; sed tamen in uno genere tantum. Nam quoad veteres stellas, omni seculorum memoria nec alicujus earum ortus primus notatus est, (exceptis iis, quæ Arcades de luna olim fabulati sunt,) nec aliqua ex iis desideratur. Earum vero, quæ cometæ habitæ sunt, sed forma et motu stellari, et prorsus veluti stellæ novæ, e. apparitiones vidimus, atque etiam ab antiquis accepimus, et disparitiones, dum aliis hominibus tanquam consumptæ visæ sunt, aliis tanquam assumptæ, (utpote quæ ad nos devectæ tanquam in perigæis, postea ad sublimiora remearunt,) aliis vero tanquam rarescentes existimatæ sunt, atque in æthera solutæ. Verum universam quæstionem de stellis novis ad eum locum rejicimus, ubi de cometis dicemus. Superest quæstio altera, de galaxia videlicet, An galaxia sit glomeratio astrorum minimorum, aut corpus continuatum, et pars ætheris, media naturæ inter ætheream et sideream? Nam opinio illa de exhalationibus jamdiu exhalavit, non sine nota ingenii Aristotelis, qui tale aliquid confingere ausus est, rei tam constanti et fixæ imponendo naturam transitoriam et variam. Quin et finis etiam hujus quæstionis, prout a nobis proponitur, adesse jam videtur, si iis credimus, quæ Galilæus tradidit, qui confusam illam lucis speciem in astra numerata et locata digessit. Nam quod galaxia non tollit aspectum astrorum, quæ intra ipsam inveniuntur, illud certe litem non dirimit, nec rem inclinat in alterutram partem; id tantummodo fortasse abnegat, non collocari galaxiam inferius æthere stellato. Hoc enim si foret, atque insuper corpus illud conti-sint globi, hoc est, coacervationes materiæ in figura nuatum galaxiæ aliquam haberet profunditatem, aspectum nostrum interceptum iri consentaneum esset. Si vero pari collocetur altitudine cum stellis, quæ per eam conspiciuntur, nil obstat quin stellæ spargi possint in ipsa galaxia non minus, quam in reliquo æthere. Itaque et istam quæstionem recipimus. Atque hæ sex quæstiones pertinent ad substantiam cœlestium; qualis scilicet sit substantia cœli in genere, et qualis ætheris interstellaris, et qualis galaxiæ, et qualis astrorum ipsorum, sive conferantur ad invicem, sive ad ignem nostrum, sive ad corpus proprium. At de numero, magnitudine, figura, et distantia astrorum præter phænomena ipsa et quæstiones historicas, de quibus postea dicetur, problemata philosophica fere simplicia sunt. numero scilicet sequitur quæstio altera, An is sit numerus astrorum qui videtur, quique Hipparchi diligentia notatus et descriptus est, et in globi cœlestis modulum conclusus? Nam et satis frigida est ratio ea, quæ redditur innumeræ illius multitudinis stellarum occultarum et tanquam invisibilium, quæ noctibus serenis præsertim per hiemem conspici solet; ut illæ apparentiæ scilicet sint non stellæ minores, sed radiationes tantum, et micationes, et

De

solida rotunda? Videntur autem ad apparentiam tres se ostendere figuræ astrorum, globosa et crinita, ut sol; globosa et angulata, ut stellæ (crines vero et anguli ad aspectum tantum referuntur, forma globosa tantum ad substantiam); globosa simpliciter, ut luna. Neque enim conspicitur stella oblonga, aut triangularis, aut quadrata, aut alterius figuræ. Atque secundum naturam videtur ut massæ rerum majores, ad conservationem sui et veriorem unionem, se congregent in globos. Decima quarta quæstio pertinet ad distantiam; Quæ sit vera distantia alicujus stellæ in profundo cœli? Nam distantiæ planetarum tam ad invicem quam cum stellis fixis laterales, sive per ambitum cœli, reguntur a motibus earum. Quemadmodum autem superius de magnitudine astrorum diximus, si exacta magnitudo et plane mensurata haberi non possit, utendum esse magnitudine comparata; idem de distantiis præcipimus; ut si exacte capi distantia non possit (exempli gratia a terra ad Saturnum, vel ad Jovem) tamen ponatur in certo Saturnum esse Jove sublimiorem. Neque enim systema cœli quoad interius, scilicet ordo planetarum quoad altitudines, omnino sine controversia est, neque quæ nunc obti

nuerunt, olim credita sunt. Atque etiam adhuc lis | auxilia huic rei comparanda sunt, quæ humana queat pendet de Mercurio et Venere, utra sit sublimior. industria comminisci. Præterea crassitudines sive Inveniuntur autem distantiæ aut ex parallaxibus, profunditates sphærarum pertinent etiam ad disaut ex eclipsibus, aut ex rationibus motuum, aut ex tantias. apparentiis diversis magnitudinum. Etiam alia

THEMA CELI.

CUM vero tanta reperiantur undequaque incommoda, satis habendum si asseratur quippiam, quod minus durum sit. Constituemus itaque et nos thema universi, pro modo historiæ, quæ nobis hactenus cognita est, omnia integra servantes judicio nostro, postquam historia et per historiam philosophia nostra inductiva magis adulta sit. Proponemus autem primo quædam de materia cœlestium, unde motus et constructio ipsorum melius intelligi possit, postea de motu ipso (quod nunc præcipue agitur) quæ cogitata et visa nobis sunt proferemus. Videtur itaque natura rerum in dispertitione materiæ disclusisse tenuia a crassis, atque globum terræ crassis, omnia vero ab ipsa superficie terræ et aquarum ad ultima cœli usque tenuibus sive pneumaticis assignasse, tanquam geminis rerum classibus primariis, non æquis scilicet, sed convenientibus portionibus. Neque vero vel aqua in nubibus hærens, vel ventus in terra conclusus naturalem et propriam rerum collocationem confundit. Hæc vero differentia tenuis vel pneumatici, et crassi vel tangibilis, omnino primordialis est, et ea qua maxime utitur systema universi. Sumpta autem est ex rerum conditione omnium simplicissima, hoc est, copia et paucitate materiæ pro exporrectione sua. Pneumatica vero, quæ hic apud nos inveniuntur, (de iis loquimur, quæ simplicia et perfecta existunt, non composita et imperfecte mixta,) sunt plane illa duo corpora, aër et flamma. Ea vero ut corpora plane heterogenea ponenda sunt, non, ut vulgo putatur, quod flamma nil aliud sit, quam aër incensus. His vero respondent in superioribus natura ætherea et siderea, sicut et in inferioribus aqua et oleum, et magis in profundo mercurius et sulphur, et generaliter corpora cruda et pinguia, vel aliter corpora flammam exhorrentia et concipientia (sales vero compositæ naturæ sunt ex partibus crudis simul et inflammabilibus). Istæ vero duæ magnæ rerum familiæ, aërea et flammea, videndum quo fœdere universi partem longe maximam occupaverint, et quas partes habeant in systemate. In aëre terræ proximo flamma vivit tantum vitam momentaneam, et affatim perit. Postquam autem aër cœperit esse ab effluviis terra defæcatior et bene attenuatus, natura flammæ per varios casus tentat et experitur in aëre consistere, et quandoque acquirit durationem nonnullam, non ex successione, ut apud nos, sed in identitate; quod in aliquibus cometis humilioribus ad tempus obtinet, quæ sunt mediæ fere naturæ inter flammam successivam et consistentem; non tamen figitur aut con

stat flammea natura, antequam perventum fuerit ad corpus lunæ. Eo loco flamma extinguibile illud deponit, et se tuetur utcunque, sed tamen infirma et sine vigore est ejusmodi flamma, et parum habens radiationis, nec propria natura vivida, nec a contraria natura admodum excitata. Etiam integra non est, sed ex compositione cum substantia ætherea (qualis ibi invenitur) maculosa et interpolata. Neque in regione Mercurii admodum feliciter collocata | est flamma, cum ex coadunatione sua parvum tantummodo planetam conficere potis sit, eumque cum magna et perturbata varietate et fluctu motuum, tanquam ignem fatuum laborantem et conflictantem, nec se a solis præsidiis, nisi per parva spatia, disjungi sustinentem. Atque postquam ad regionem Veneris est ventum, incipit roborari flammea natura et clarescere, et in globum bene amplum congregari; qui tamen et ipse famulatur soli, et longius ab eo recedere exhorret. In solis autem regione tanquam

in solio collocatur flamma: media inter flammas planetarum, fortior etiam et vibrantior quam flammæ fixarum propter majorem antiperistasin, et intensissimam unionem. At flamma in regione Martis etiam robusta cernitur, solis vicinitatem rutilatione referens, sed jam sui juris, et quæ per integrum cœli diametrum se a sole disjungi patiatur. In regione autem Jovis flamma contentionem paulatim deponens, magis placida videtur et candida, non tam ex natura propria, (ut stella Veneris, quippe ardentior,) sed ex natura circumfusa minus irritata et exasperata; in qua regione verisimile est illud, quod reperit Galilæus, cœlum incipere stellescere, licet per stellas parvitate sua invisibiles. In Saturni autem regione rursus natura flammæ videtur nonnihil languescere et hebescere, utpote et a solis auxiliis longius remota, et a cœlo stellato in proximo exhausta. Postremo flammea et siderea natura, æthereæ naturæ victrix, cœlum dat stellatum, ex natura ætherea et siderea, (quemadmodum globus terræ ex continenti et aquis,) varie sparsis conflatum, versa tamen et subacta atque adeo assimilata substantia ætherea, ut siderea sit prorsus patiens et subserviens. Itaque tres reperiuntur a terra ad fastigia cœli regiones generales, et tria tanquam tabulata, quoad naturam flammeam. Regio extinctionis flammæ; regio coadunationis flammæ ; et regio dispersionis flammæ. Atque de contiguo et continuo argutari in corporibus mollibus et fluoribus, plebeium omnino foret. Illud tamen intelligendum, consuesse naturam ad spatia quædam per gradus, deinde subito per saltus proce

dere, atque hujusmodi processum alternare; aliter | ducta est a Telesio (qui instauravit philosophiam nulla posset fieri fabrica, si per gradus insensibiles perpetuo procederetur. Quantus enim saltus (quoad explicationem materiæ) a terra et aqua ad aërem vel maxime crassum et nebulosum? Atque hæc tamen natura tam distantia corpora loco et superficie conjunguntur, sine medio aut intervallo. Nec minor saltus (quoad naturam substantialem) a regione aëris ad regionem lunæ, ingens similiter a cœlo lunæ ad cœlum stellatum. Itaque si quis continuum

[ocr errors]

Parmenidis et disputationes in libro de primo frigido) in naturam non certe coëssentialitas et conjugatio, (quod ille vult,) sed tamen affinitas et conspiratio, videlicet ex altera parte, calidi, lucidi, tenuis, et mobilis: et, ex parte opposita, frigidi, opaci, densi, et immobilis ; ponendo sedem primæ conspirationis in cœlo, secundæ in terra. Quod si ponatur quies et immobile, videtur etiam poni debere motus absque termino et summe mobile, maxime in naturis oppositis. Is motus est fere rotationis, qualis invenitur in genere in cœlestibus. Agitatio enim in circulo terminum non habet, et videtur manare ex appetitu corporis, quod movet solummodo ut moveat, et se sequatur, et proprios petat amplexus, et naturam suam excitet, eaque fruatur, et propriam operationem exerceat; cum contra, latio in recta, itineraria videatur, et movere ad terminum cessationis, sive quietis, et ut aliquid assequatur, et dein motum suum deponat. Itaque de motu isto rotationis, qui est motus verus et perennis, et cœlestibus vulgo putatur proprius, videndum quomodo se expediat, et quo moderamine se incitet, et frænet, et qualia omnino patiatur.

Quæ dum explicamus, formositatem

Eos

et contiguum acceperit non ex modo nexus, sed ex diversitate corporum connexorum, tres illas, quas diximus, regiones in limitibus suis pro contiguis tantum haberi queant. Jam vero videndum liquido et perspicue, hæc nostra de substantiis systematis theoria, quæ et qualia neget, et quæ et qualia affirmet, ut facilius teneri vel destrui possit. Negat illud vulgatum, flammam esse aërem incensum; affirman- | do corpora illa duo, aërem et flammam, plane esse heterogenea, instar aquæ et olei, sulphuris et mercurii. Negat vacuum illud coacervatum Gilberti inter globos sparsos, sed spatia vel aërea vel flammea natura repleri. Negat lunam esse corpus aqueum, vel densum vel solidum, sed ex natura flammea, licet lenta, et enervi, primum scilicet rudi- illam mathematicam, (ut motus reducantur ad circulos mentum et sedimentum ultimum flammæ cœlestis; perfectos, sive eccentricos, sive concentricos,) et cum flamma (secundum densitatem) non minus magniloquium illud, (quod terra sit respectu cœli quam aër et liquores, in numeros recipiat gradus. instar puncti, non instar quanti,) et complura alia Affirmat, flammam vere et libenter locatam figi et astronomorum inventa commentitia, ad calculos et constare, non minus quam aërem vel aquam, nec tabulas relegabimus. At primo motus cœlestium esse rem momentaneam et successivam tantum in dividemus: alii cosmici sunt, alii ad invicem. mole sua, per renovationem et alimentum, ut hic fit dicimus cosmicos, quos cœlestia ex consensu non apud nos. Affirmat flammam habere naturam coi- cœlestium tantum, sed universitatis rerum nancistivam vel congregativam in globos, quemadmodum cuntur. Eos ad invicem, in quibus alia corpora natura terrea, minime similem aëri et aquæ, quæ cœlestia ex aliis pendent. Atque vera et necessaria congregantur in orbibus et interstitiis globorum, sed est ista divisio. Terra itaque stante, (id enim nunc nusquam in globos integros. Affirmat, eandem na- nobis videtur verius,) manifestum est cœlum motu turam flammeam in loco proprio (id est) cœlo stel- diurno circumferri, cujus motus mensura est spatium lato spargi glomerationibus infinitis, ita tamen ut viginti quatuor horarum vel circiter; consequentia non exuatur dualitas illa, ætheris et sideris, nec con- autem ab oriente in occidentem; conversio super tinuetur flamma in empyreum integrum. Affirmat, puncta certa, (quos polos vocant,) australe et boreale. sidera veras flammas esse, sed actiones flammæ in Etenim non jactantur cœli super polos mobiles, nec cœlestibus neutiquam trahendas ad actiones flammæ rursus alia sunt puncta quam quæ diximus. Atque nostræ, quarum pleræque per accidens tantum per- hic motus vere videtur cosmicus, atque ideo unicus, funguntur. Affirmat ætherem interstellarem et nisi quatenus recipit et decrementa et declinationes; sidera habere rationes ad invicem aëris et flammæ, secundum quæ decrementa et declinationes transversed sublimatas et rectificatas. Atque de substantia berat motus iste universum rerum mobilium, et perthematis sive systematis universi, hujusmodi quæ- meat a cœlo stellato usque ad viscera et interiora dam occurrunt. Nunc de motibus cœlestium dicen- terræ ; non raptu aliquo prehensivo, aut vexativo, dum, cujus gratia hæc adduximus. Consentaneum sed consensu perpetuo. Atque iste motus in cœlo videtur ut quies non tollatur e natura, secundum ali- stellato perfectus est et integer, tam mensura justa quod totum (nam de particulis nunc non est sermo). temporis, quam restitutione plena loci. Quanto Hoc (missis argutiis dialecticis et mathematicis) ex autem deceditur e sublimi, tanto iste motus impereo maxime liquet, quod incitationes et celeritates fectior est, respectu tarditatis, et respectu etiam motuum cœlestium remittant se per gradus, ut desi- aberrationis a motu circulari. Ac primo de tarditate turæ in aliquod immobile, et quod etiam cœlestia dicendum separatim. Affirmamus Saturnum motu participant ex quiete secundum polos; et quod, si diurno tardius moveri, quam ut circumferatur aut tollatur immobile, dissolvitur et spargitur systema. restituatur ad idem punctum intra viginti quatuor Quod si sit coacervatio quædam et massa naturæ horas; sed cœlum stellatum incitatius ferri, et præimmobilis, non videtur ulterius quærendum, quin ea vertere Saturnum eo excessu, qui intra tot dies, quot sit globus terræ. Compactio enim densa et arctata annos conficiunt triginta, universo cœli ambitui materiæ inducit dispositionem erga motum torpes- respondeat. Similiter de reliquis planetis dicendum, centem et eversam ; quemadmodum contra explicatio | pro diversitate periodorum cujusque planetæ ; adeo laxa, promptam vel habilem. Neque male intro- ut motus diurnus cœli stellati (in ipsa periodo,

|

Ut

absque respectu ad magnitudinem circuli) sit fere | pertæsi minoris spiræ, qualis subeunda foret, si polis per horam unam velocior, quam motus diurnus lunæ. magis appropinquarent; eamque jacturam motus, Si enim luna cursum suum viginti quatuor diebus veluti destructionem naturæ suæ, exhorrentes. posset expedire, tum excessus ille horæ integræ foret. cunque enim in cœlo stellato et stellæ prope polos, et Itaque motus decantatus adversitatis et renitentiæ ab stellæ circa æquinoctium, ordines et stationes suas occidente in orientem, qui attribuitur planetis tan- servant, aliæ ab aliis in ordinem redactæ, summa et quam proprius, verus non est, sed tantum per appa- æquabili constantia; planetæ nihilominus videntur rentiam, ex præcursione cœli stellati occidentem esse hujusmodi mixtæ naturæ, ut nec breviorem versus, et relictione a tergo planetarum versus orien- gyrum omnino, nec ampliorem libenter ferant. tem. Quo posito, manifestum est velocitatem istius Atque ista videntur nobis paulo meliora circa motus motus cosmici, ordine non perturbato, descendendo cœlestes, quam raptus et motuum repugnantia, et decrescere, ut quo propius quique planeta appropin- diversa politas zodiaci, et inversus ordo celeritatis, et quet ad terram, eo tardius moveat; cum recepta hujusmodi, quæ nullo modo cum natura rerum conopinio ordinem perturbet et invertat: et motum veniunt, licet pacem qualem qualem colant cum calproprium tribuendo planetis, in illud absurdum inci- culis. Neque ista non viderunt astronomi præstandat, ut planetæ, quo propinquiores sint ad terram tiores, sed arti suæ intenti, et circa perfectos circulos (quæ est sedes naturæ immobilis) eo velocius moveri inepti, et subtilitates captantes, et philosophiæ ponantur, id quod per remissionem violentiæ primi malum morigeri, naturam sequi contempserunt. mobilis, astronomi excusare nugatorie et infeliciter | Verum istud sapientium arbitrium imperiosum in conantur. Quod si cui mirum videatur, tantis spa- naturam, est ipsa vulgi simplicitate et credulitate tiis, quanta sunt a cœlo stellato ad lunam, motum deterius; si quis manifesta, quia sunt manifesta, istum tam parvis partibus, minus scilicet hora uną, fastidit. Et tamen ingens est illud malum, et latisquæ est motus diurni pars vigesima quarta, decres- sime patet, ut ingenium humanum, cum par rebus cere; succurrit illud, quod singuli planetæ minores esse non possit, supra res esse malit. Jam vero circulos, quo terræ propiores sint, conficiant, et bre- inquirendum utrum motus iste unicus et simplex, in viore ambitu rotent; ut, addito decremento magnitu- circulo et spira, ab oriente in occidentem, super dinis circuli ad decrementum temporis sive periodi, polos certos australem et borealem, desinat et termotus iste insigniter decrescere cernatur. Atque minetur cum cœlo, an etiam deducatur ad inferiora? hactenus de velocitate seorsum locuti sumus, perinde Neque enim liberum erit hujusmodi placita confinac si planetæ positi (exempli gratia, sub æquinoctio, gere hic in proximo, qualia supponunt in cœlestibus. aut aliquo ex parallelis) anteverterentur tantum a Itaque si in his regionibus quoque reperiatur ille cœlo stellato, et ab invicem, sed tamen sub eodem motus, apparebit etiam in cœlo eum talem esse seillo circulo. Hæc enim simplex foret relictio absque cundum naturam communem sive cosmicam; qualem obliquitate. At manifestum est planetas non solum nos illam experimur. Primo itaque plane constat, impari gradu contendere, sed nec ad idem punctum illum cœli terminis non contineri. Verum hujusce circuli reverti, verum deflectere versus austrum et rei demonstrationes et evidentias in anticipatione boream, cujus deflectionis limites sunt tropici; quae nostra de fluxu et refluxu maris plene tractavimus; deflectio nobis circulum obliquum, et diversam poli- itaque ad illam homines rejicimus; et hoc veluti tatem ejus progenuit; quemadmodum illa celeritatis posito et concesso, ad reliquos motus cœlestium inæqualitas motum illum renitentiæ. Neque vero pergemus. Eos autem non cosmicos, sed ad invicem hoc etiam commento naturæ rerum opus est, cum esse diximus. Quatuor sunt genera motuum in recipiendo lineas spirales (id quod proxime accedit cœlestibus visibilium, præter eum quem diximus ad sensum et factum) res transigatur, et ista salven- cosmicum, qui est motus diurnus per spiras intra tur. Atque (quod caput rei est) spiræ istæ nil aliud tropicos. Aut enim attolluntur stellæ altius, et rursus sunt quam defectiones a motu circulari perfecto, dimittuntur humilius, ut sint longius et propius a cujus planetæ sunt impatientes. Prout enim sub- terra: aut flectunt se et sinuant per latitudinem stantiæ degenerant puritate et explicatione, ita dege- zodiaci, excurrendo magis ad austrum, aut magis ad nerant et motus. Evenit autem, quemadmodum in boream, atque efficiendo eos, quos vocant, dracones: celeritate sublimiores planetæ feruntur velocius, aut incitatione atque etiam consecutione motus (hæc humiliores tardius; ita etiam ut sublimiores planetæ enim duo conjungimus) variant; gradiendo aliquando propiores conficiant spiras, quæque circulos propius celerius, aliquando tardius, aliquando in progressu, referant; humiliores vero, spiras magis disjunctas et aliquando in regressu; aliquando etiam stando et hiantes. Deceditur enim perpetuo descendendo morando, aut ad distantiam aliquam a sole magis magis ac magis, et a flore illo velocitatis, et a per- aut minus alligantur et circumscribuntur. Horum fectione motus circularis, ordine nusquam pertur- causas et naturas reddemus tantum in genere et per bato. In eo tamen planetæ conspirant (utpote cor- capita id enim hoc loco nostrum postulat institupora multum retinentia naturæ communis, licet aliter tum. Verum ad hoc ut viam præmuniamus et apedifferentia) ut habeant eosdem limites deflexionis. riamus, dicendum aperte quid sentiamus de quibusNeque enim Saturnus intra tropicos remeat, neque dam tam placitis philosophicis quam hypothesibus luna extra tropicos exspatiatur, (et tamen de exspa- astronomicis, et de observationibus etiam astronomotiatione stellæ Veneris non negligendum quod ab rum per varia secula, ex quibus artem suam instaualiquibus traditum et notatum est,) sed universi rant; quæ omnia videntur nobis esse erroris et conplanetæ, sive sublimiores, sive humiliores, postquam fusionis plena. Sunt itaque axiomata, sive potius ad tropicos perventum est, se vertunt et retexunt, placita nonnulla, quæ a philosophis accepta, et in

:

« PreviousContinue »